Nga Nertila Meta-
Në një kohë kur Shqipëria po përgatitet intensivisht për anëtarësimin në Bashkimin Evropian, Paketa e Maleve nuk është thjesht një iniciativë kombëtare për ringjalljen e zonave malore, por një detyrë strategjike që përputhet plotësisht me parimet e politikës së kohezionit të BE-së. Kjo paketë, me lehtësira konkrete fiskale, shitje simbolike të tokës (1 euro) dhe mbështetje për investime në turizëm, bujqësi dhe infrastrukturë, synon të kundërveprojë braktisjen, të krijojë vende pune dhe të shfrytëzojë potencialin natyror të maleve shqiptare. Por çfarë e bën atë një parakusht real për integrim? Shembujt e suksesshëm nga Evropa tregojnë se zhvillimi i zonave malore me qasje të integruar, të qëndrueshme dhe me mbështetje publike-private është një nga shtyllat e suksesit të vendeve anëtare të BE-së.
Pse Paketa e Maleve është parakusht për integrim në BE?
BE-ja, nëpërmjet Politikës së Kohezionit (Artikulli 174 ), i kushton vëmendje të veçantë rajoneve malore, rajoneve të largëta dhe atyre me zhvillim të ulët. Këto zona përballen me sfida të përbashkëta: depopullim, emigracion, infrastrukturë të dobët dhe mungesë diversifikimi ekonomik. Paketa jonë e Maleve adreson pikërisht këto duke krijuar zona prioritare zhvillimi, duke thjeshtuar pronësinë dhe duke ofruar ulje tatimore për 10 vjet
(për 500 aplikantët e parë).
Komisioni Evropian thekson se integrimi kërkon zhvillim territorial të balancuar, mbrojtje mjedisore dhe rritje gjithëpërfshirëse. Pa ringjallje të maleve që zënë pjesën më të madhe të territorit shqiptar. Shqipëria rrezikon të ketë një zhvillim të pabarabartë, ç’ka do të ishte pengesë në negociatat kapitullore për mjedis, bujqësi dhe kohezion. Paketa, nëse zbatohet me standarde mjedisore të larta, mund të bëhet një histori suksesi si ato evropiane, duke tërhequr fonde strukturore pas anëtarësimit.
Shembuj suksesi nga Evropa:
Modele që funksionuan.
Evropa ofron disa shembuj bindës të “paketave malore” që kanë transformuar zona të ngjashme me tonat, duke sjellë rritje ekonomike, turizëm të qëndrueshëm dhe reduktim të emigracionit.
1. Alpet Austriake dhe Zvicerane: Turizëm i integruar dhe inovacion rural.
Austria dhe Zvicra (e dyta jo anëtare por model për BE-në) kanë zhvilluar prej dekadash strategji të integruara për male. Në Tyrol (Austri), investimet në infrastrukturë (ski, ecje, agroturizëm) të kombinuara me incentiva fiskale dhe mbështetje nga fondet e kohezionit kanë krijuar një industri turizmi që gjeneron miliarda euro në vit. Fermat familjare janë kthyer në biznese multifunksionale (akomodim, produkte bio, kujdes për të moshuarit). Rezultati: depopullimi u ndal, të rinjtë u kthyen dhe marka si “Peak Performance” (Suedi, por model alpin) u bënë globale. Shqipëria mund të aplikojë këtë me “Paketa e Maleve” dhe zonat prioritare, duke tërhequr diasporën siç bëri Austria me investitorët e saj.
2. Masif Centrali në Francë: Programet Multiregionale të Kohezionit
Në periudhën 2007-2013, Franca krijoi programe specifike për Masif Centralin (një zonë malore e braktisur) me buxhet mbi 100 milionë euro nga ERDF (Fondi Evropian për Zhvillim Rajonal). Fokus: turizëm i qëndrueshëm, bujqësi organike, infrastrukturë dixhitale dhe energji e rinovueshme. Rezultati? Rritje e punësimit, ruajtje e trashëgimisë kulturore dhe integrim më i mirë në tregun e BE-së. Ky model tregoi se incentivat fiskale + planifikim territorial = sukses afatgjatë. Paketa jonë e Maleve, me 39 zona zhvillimi, mund të jetë versioni shqiptar i këtij programi, duke përgatitur terrenin për akses në fondet e mëdha të kohezionit pas anëtarësimit.3
3. Konventa e Karpatëve (Rumani, Poloni, Slovaki etj.): Bashkëpunim ndërkufitar dhe zhvillim i gjelbër
Shtatë vende të Evropës Qendrore krijuan Konventën e Karpatëve për mbrojtje dhe zhvillim të qëndrueshëm malor. Me mbështetje nga BE-ja, u zhvilluan projekte për turizëm ekologjik, vlera të shtuara bujqësore (produkte malore me markë) dhe bashkëpunim ndërkufitar. Rezultati: rritje ekonomike në zona të varfra, ruajtje biodiversiteti dhe akses më i mirë në fonde evropiane. Ky shembull është veçanërisht relevant për Shqipërinë, pasi tregon se një paketë si e jona mund të forcojë bashkëpunimin rajonal (me Kosovën, Malin e Zi) dhe të plotësojë kërkesat e BE-së për mjedis dhe zhvillim të qëndrueshëm.
Argumente super të forta: Pse duhet ta mbështesim dhe ta përmirësojmë?
Ekonomike: Male të zhvilluara = vende pune, reduktim i varësisë nga emigracioni, rritje e GDP-së. Shembujt evropianë tregojnë kthim investimi 3-5 herë më të lartë në afat të mesëm.
Sociale: Kthimi i diasporës, fuqizim i grave dhe të rinjve nëpërmjet agroturizmit dhe bizneseve të vogla.
Mjedisore dhe Evropiane: Nëse zbatohet me studime impakti dhe standarde BE, Paketa shmang rreziqet dhe bëhet model. BE-ja nuk pranon zhvillim të egër, por mbështet atë të gjelbër.
Gjeopolitike: Integrimi kërkon prova konkrete nëse jemi gati për kohezion territorial. Kjo paketë është një nga ato prova.
Paketa e Maleve nuk është opsion është detyrim. Duke marrë shembuj nga Alpet, Masif Centrali dhe Karpatet, Shqipëria ka mundësinë të krijojë një histori suksesi që jo vetëm ringjall malet, por edhe e afron më shpejt në familjen evropiane. Suksesi varet nga zbatimi transparent, me fokus te qëndrueshmëria dhe përfshirja e komuniteteve lokale. E ardhmja e maleve tona është e ardhmja e Shqipërisë evropiane.
Qëndrimi I këtij artikulli informues është fokusuar në themelin qëndror qytetar për një ekonomi të fortë në vendin tonë.Qasjet politike duhen vetëm në ditë votimi,logjikoni me argument,shembuj dhe fleksibilitet.
Shqipëria meriton më shumë!
