Nga Rezi Gagani-
Era e temjanit mbytës nuk shërben më për të nderuar atë që po tretet brenda arkivolit, por për të mpirë shqisat tona, që të mos ndiejmë erën e vërtetë të fundit. Jemi të gjithë në rresht, një varg pinguinësh me duar të ftohta që shtrëngohen mekanikisht, duke shkëmbyer djersë dhe baktere si monedha të një borxhi që nuk mbyllet kurrë. Kurorat e luleve qëndrojnë aty si mure ndarëse mes nesh dhe asaj grope, një lloj kopshti artificial që kemi mbjellë nxitimthi për të mos parë baltën.
Dhe ja. Fjalia që bie si rënia e parë e dheut mbi dërrasë, e pashmangshme dhe e rëndë: “Ishte njeri i mirë.”
Unë e di që nuk ishte. Edhe ky që po e thotë, me atë fytyrën e ngrirë në një dhimbje që e ka marrë me qira për dhjetë minuta, e di. Madje edhe familja, që mbyt ngashërimin në shamitë e zeza, e di më mirë se kushdo tjetër plagën që i ndjeri ka lënë pas. Por në atë çast askush nuk do të kishte guximin apo stomakun për të përballuar të vërtetën. E vërteta do të ishte një pacipësi, një thirrje prej bastardi që prish të vetmin rend që na ka mbetur: rendin e harresës së rregullt.
Çfarë duhet të bëjmë? Të listojmë tradhtitë e tij? Të numërojmë gotat dhe pjatat e thyera mbi kokën e gruas, apo premtimet e vdekura para se të lindnin? Jo. Zgjedhim gënjeshtrën që nuk na vret. Sepse vdekja, ky arbitër i fundit, na e ka pezulluar të drejtën për saktësi. Kufoma na ka bërë të pafuqishëm për të qenë gjykatës, ndaj bëhemi falsifikatorë.
Në këtë skenë, gënjeshtra nuk është thjesht ligësi, por një formë e mëshirës që të gjallët i detyrohen vetes. Të shprehesh aty se ai ishte një njeri i lig, se i shkatërroi njerëzit e tij, se na la pas vetëm hirin e një egoizmi që digjte gjithçka që prekte, nuk do të thotë të fitojë e vërteta. Kjo do ta shembte ceremoninë, do ta shqyente gjuhën dhe do të linte pas vetëm një mizori të zhveshur.
Dhe pastaj? Kush do ta hante darkën e përmortshme pas kësaj? Kush do ta shihte tjetrin në sy pa dashur të vjellë? Gënjyem mbi arkivol sepse nuk kemi forcë të jetojmë në një botë ku gjërat quhen me emrin e tyre. Në atë çast, një e vërtetë e thënë plotësisht nuk do të kishte nderuar askënd. Do të kishte lënë vetëm të gjallët përballë njëri-tjetrit, pa asnjë strehë të përkohshme mes fytyrës dhe neverisë. Nuk po mbronim të vdekurin, por kufirin e asaj që të gjallët mund të duronin. Jemi administratorë të së vërtetës, jo kërkues të saj.
E mbajmë të vërtetën si një lëndë radioaktive në bunkerë të fshehtë mendimesh, sepse po të lëshohej e gjitha njëherësh, do të digjte çdo martesë, çdo kujtesë, çdo lloj arsyeje për t’u zgjuar nesër.
Nietzsche thoshte se ne kemi artin që të mos vdesim nga e vërteta. Unë do të shtoja: ne kemi ceremoninë që të mos vdesim nga tjetri. Se po t’i thoshim të gjitha, nuk do të mbeteshin më miq, të afërm, kolegë, por vetëm skelete që grinden për hapësirë.
Midis këtij vargani jam edhe unë, pinguini i radhës që pret të shkëmbejë të njëjtën monedhë të rreme. Nuk jam as më e pastër, as më e zgjuar se ky njeriu para meje që fshin lotët me një aktrim të përsosur. Edhe unë e zgjata dorën, preka atë krah të huaj dhe lëshova mbi arkivol një fjalë të butë, pothuajse të pështirë në shije, mbi një jetë që ishte një rrëmujë egoizmi.
Dhe mos u gënjeni: nuk e bëra për të vdekurin. Ai nuk ka më nevojë për asgjë, as për frymë, as për gënjeshtra. E bëra për vete. E bëra sepse jam tmerrësisht e tmerruar nga e vërteta, po aq sa kjo familje që po gënjej. Kjo është kontrata ime e fshehtë e sigurimit: unë po të shes një gënjeshtër sot, që ti të ma kthesh nesër kur të jem unë brenda asaj kutie druri. Më duhet që edhe për mua dikush të bëjë të njëjtin akt falsifikimi, të lajë mëkatet e mia me pak ujë trëndafili para se të më dorëzojnë te krimbat.
Ky kanibalizëm i edukuar, kjo mënyrë për t’u shërbyer të tjerëve gënjeshtra të bukura si ëmbëlsirë pas funeralit, nuk lind nga mirësia, por nga pamundësia për ta parë të vërtetën pa dekor. Imagjinoni sikur dikush të dilte nga rreshti, të pështynte mbi arkivol dhe të thoshte: “Ishte një kalbësirë. Na helmoi frymëmarrjen.”
Çfarë do të fitonim? Një çast heroizmi të vërtetë, ndoshta. Por menjëherë pas tij do të shembej vetë mundësia për të qëndruar ende aty bashkë, për të parë njëri-tjetrin në sy, për të vazhduar ritin deri në fund. Gënjeshtra nuk na bën gjithmonë hipokritë. Ndonjëherë na bën më të durueshëm. Është lëkura që na mbron nga fërkimi me një realitet që nuk ka asnjë mëshirë për ne.
Këtu nuk ka hapësirë për ndershmëri.
Pyetja që mbetet nuk është më se sa gënjejmë, por sa saktësi mund të tresë një stomak njerëzor pa u bërë i pabanueshëm për tjetrin. Sa gramë të vërtetë i duhen një shoqërie që të mos vetëshkatërrohet brenda një pasditeje të zakonshme? Ndoshta, të qenit “i njerëzishëm” nuk është asgjë tjetër veçse një administrim i dhimbshëm i këtij kufiri, një lloj basti ku vë lëkurën tënde në lojë duke shpresuar se sytë e tjetrit nuk do të jenë kurrë aq të mprehtë sa të të shohin deri në fund.
Nëse do të dilja nga rreshti dhe do të pështyja mbi arkivol, do të isha e vërtetë, por do të mbetesha vetëm në një botë që nuk e njeh më zërin tim. Ndaj zgjedh ta mbaj edhe unë atë “ishte njeri i mirë” në fyt si një kockë që nuk kapërcehet. Sepse në fund, kur them ato fjalë, nuk po flas për të vdekurin dhe as për moralin e tij; thjesht po mas hapësirën e asaj që mund të durojmë pa u thyer.
Dhe kjo është gjëja më e pashpirt që mund të pranojmë: ne kemi nevojë që e vërteta të vdesë e para, që të mund të kthehemi në shtëpi dhe të besojmë, të paktën edhe për një natë, se asgjëja që na pret është e merituar.
