Netët e Bejkës së Bardhë në Pilur – një skenë me histori dhe emocion
Ka udhëtime që maten me kilometra.
Dhe ka udhëtime që maten me emocion, kujtesë dhe rrënjë.
Për valltarët e grupit “Shqiponjat” të Shoqatës Kulturore Bashkimi, udhëtimi nga Zvicra drejt Pilurit ishte pikërisht i tillë.
Me ftesë nga Piluri, Grupi “Shqiponjat” të Shoqatës Shqiptare Bashkimi morën pjesë në edicionin e 7-të të Festivalit Polifonik “Netët e Bejkës së Bardhë” në Pilur – një takim i veçantë me këngën, vallen, traditën dhe një nga vendet më emblematike të polifonisë shqiptare.
Një udhëtim që kishte filluar muaj më parë
Për ne, Piluri nuk ishte thjesht një tjetër skenë.
Përgatitjet kishin filluar muaj më parë, me prova, përkushtim dhe shumë emocion. E dinim se duhej të shkonim të përgatitur denjësisht, sepse në Pilur, në vendlindjen e të madhit Lefter Çipa, do të interpretonim pikërisht një valle të krijuar enkas për të.
Një krijim i koreografit të mirënjohur Genc Kastrati, mbi kompozimin e Sokol Marsit dhe fjalët e ndritura të Lefter Çipës.
Ta vallëzosh këtë krijim është emocion.
Ta vallëzosh në Pilur, aty ku lindi Lefter Çipa, përballë njerëzve që e njohin dhe e jetojnë atë traditë, është diçka krejt tjetër.
Është përgjegjësi. Është nder. Është një takim mes artit dhe vendit ku ai merr një kuptim edhe më të thellë.
Himara, Porto Palermo dhe pritja para Pilurit
Më 11 shtator, grupi ynë mbërriti në Himarë, ku do të kalonim mbrëmjen dhe do të pushonim para ditës së madhe.
Të nesërmen, rrugëtimi ynë vazhdoi drejt Porto Palermos. Në një prej vendeve më të bukura të bregdetit shqiptar, pranë Kalasë së Ali Pashës, realizuam një fotosesion të veçantë me Studio Belani nga Saranda.
Me kostumet tona shqiptare, mes gurëve të kalasë, detit dhe peizazhit të jugut, u krijuan kujtime që do të mbeten gjatë me ne.
Por emocioni më i madh na priste në mbrëmje.
Drejt Pilurit
U nisëm së bashku drejt Pilurit.
Një fshat i vogël mes maleve, por me një emër shumë më të madh se përmasat e tij.
Atje nuk shkuam vetëm për të performuar.
Shkuam për të dëgjuar.
Për të parë.
Për të ndier.
Dhe mbi të gjitha, për të mësuar.
Të dëgjosh këngën polifonike të Labërisë pikërisht në Pilur, nga njerëzit që e kanë trashëguar brez pas brezi, është një përjetim që vështirë përshkruhet vetëm me fjalë.
Atë mbrëmje erdhi edhe shiu. Një stuhi e vogël dukej sikur do ta ndërpriste festën.
Por kënga nuk u ndal.
Sepse shiun mund ta ndalësh me një çati.
Këngën e lashtë shqiptare nuk e ndal dot.
Në Pilur vazhdoi të jehonte kënga vënçe, ashtu siç ka jehuar ndër breza.
Dy të rinj nga Zvicra, një këngë labe në Pilur
Pastaj erdhi një nga ato momente që për ne do të mbetet gjatë në kujtesë.
Para se valltarët tanë të pushtonin skenën, Flutur Bytyqi dhe Akil Tahiri kënduan këngën labe “Baluket e ballit moj”.
Flutura me prejardhje nga Gjakova.
Akili me prejardhje nga Tetova.
Të dy të lindur dhe të rritur në Zvicër.
Dhe atë mbrëmje, në Pilur, dy të rinj të diasporës shqiptare këndonin këngë labe.
Ndoshta pikërisht aty kuptuam më së miri se çfarë do të thotë ta ruash kulturën.
Sepse tradita nuk ruhet vetëm duke folur për të kaluarën.
Tradita jeton kur një brez i ri e merr në duart e veta dhe e çon përpara.
Nga Gjakova e Tetova, Prishtina e Gjilani, Drenica e Shkupi, të lindur në Zvicër, e deri në Pilur për të kënduar Labërinë, vështirë të kërkosh një pamje më të bukur të kulturës sonë të përbashkët shqiptare.
Dhe pastaj… skena ishte e Shqiponjave tona.
Në fund të festivalit, si grup përshëndetës, erdhi momenti ynë.
Valltarët e “Shqiponjave” dolën në skenë me dy valle të përgatitura posaçërisht për këtë paraqitje.
Mes tyre edhe “Zoga kaçake në mal”.
Publiku e priti grupin tonë me entuziazëm të jashtëzakonshëm. Për shumë prej të pranishmëve ishte e veçantë të shihnin se një grup që vinte nga Zvicra sillte në skenën e Pilurit valle shqiptare të punuara me kaq përkushtim, disiplinë dhe dashuri.
Por pas çdo hapi të asaj mbrëmjeje kishte shumë më tepër se koreografi.
Kishte muaj të tërë provash.
Kishte sakrificë.
Kishte të rinj që jetojnë mijëra kilometra larg trojeve prej nga vijnë familjet e tyre, por që vazhdojnë ta mbajnë gjallë kulturën shqiptare.
Dhe pikërisht kjo ishte fitorja më e madhe e asaj nate.
Jo duartrokitjet.
Jo skena.
Por fakti se brezi i lindur në Zvicër po e trashëgon, po e mëson dhe po e përfaqëson me dinjitet kulturën shqiptare, nga Zvicra, por me rrënjët me vete
Për më shumë se tri dekada, Shoqata Kulturore Bashkimi ka punuar me një mision që sot merr një kuptim edhe më të madh: që fëmijët dhe të rinjtë tanë, edhe pse lindin e rriten larg trojeve shqiptare, të mos rriten larg kulturës së tyre.
Sepse kultura nuk trashëgohet vetvetiu.
Ajo duhet mësuar.
Duhet ushqyer.
Duhet përjetuar.
Dhe mbi të gjitha, duhet përcjellë.
Ne nuk duam që fëmijët tanë ta njohin Shqipërinë, Kosovën, Maqedoninë e Veriut dhe trevat e tjera shqiptare vetëm nga tregimet e prindërve dhe gjyshërve.
Duam që ata ta njohin kulturën e tyre përmes hapit të valles, tingullit të muzikës, këngës, gjuhës, kostumit dhe historisë që mbart secila prej tyre.
Duam që një fëmijë shqiptar i lindur në Zvicër, kur të veshë kostumin shqiptar, të dijë se nuk ka veshur thjesht një rrobë të bukur.
Ka veshur një histori.
Kur vallëzon, të dijë se nuk po mëson vetëm disa hapa.
Po vazhdon një traditë.
Dhe kur këndon një këngë të vjetër shqiptare, të kuptojë se zëri i tij është vetëm hallka më e re e një zinxhiri që ka kaluar nga një brez te tjetri.
Kjo është arsyeja pse Piluri kishte kaq shumë domethënie për ne.
Sepse atë mbrëmje nuk pamë vetëm atë që kemi ruajtur.
Pamë atë që po ia dorëzojmë brezit tjetër.
Në skenën e Pilurit qëndronin të rinj të lindur dhe të rritur në Zvicër. Të rinj, familjet e të cilëve kanë ardhur nga vise të ndryshme shqiptare, por që në skenë nuk i ndante as kufiri, as dialekti dhe as vendlindja.
I bashkonte kultura.
I bashkonte kënga.
I bashkonte vallja.
I bashkonte shqiptaria.
Dhe ndoshta kjo është një nga pamjet më të bukura që diaspora shqiptare mund të krijojë: brezi i dytë dhe i tretë të mos jetë vetëm trashëgimtar i një kulture, por të bëhet bartës i saj.
Një ditë, radha do të jetë e tyre
Ne që sot drejtojmë, organizojmë, mësojmë dhe punojmë për Bashkimin, e dimë se një ditë do të largohemi nga skena.
Kjo është rrjedha e natyrshme e brezave.
Por qëllimi ynë është që kur të vijë ajo ditë, skena të mos mbetet bosh.
Të jenë ata aty.
Fëmijët që dje erdhën për herë të parë në provë.
Të rinjtë që sot vallëzojnë me Shqiponjat.
Ata që sot mësojnë një këngë, një hap valleje apo kuptimin e një kostumi.
Nesër do të jenë ata që do t’ua mësojnë këto fëmijëve të tyre.
Nëse kjo ndodh, atëherë puna jonë ka pasur kuptim.
Sepse suksesi i një shoqate kulturore nuk matet vetëm me numrin e festivaleve ku merr pjesë, me skenat ku performon apo me duartrokitjet që merr.
Suksesi i vërtetë matet me atë që mbetet pasi një brez largohet.
Dhe në Pilur pamë se diçka po mbetet.
Pamë të rinj nga Zvicra duke vallëzuar në tokën shqiptare.
Dëgjuam një vajzë me rrënjë nga Gjakova dhe një djalë me rrënjë nga Tetova, të dy të lindur në Zvicër, duke kënduar këngën labe në Pilur.
Pamë Shqiponjat tona duke sjellë në skenë një krijim kushtuar Lefter Çipës, pikërisht në vendlindjen e tij.
Atëherë kuptuam se mijëra kilometrat që ndajnë Zvicrën nga trojet shqiptare nuk janë aq shumë sa duken.
Sepse ekziston një rrugë që është më e fortë se largësia.
Rruga e kujtesës.
Rruga e kulturës.
Rruga e gjuhës.
Rruga e këngës dhe e valles.
Rruga drejt rrënjëve.
Për sa kohë që fëmijët tanë do ta ecin këtë rrugë, Bashkimi do ta ketë përmbushur misionin e tij.
Dhe për sa kohë që një fëmijë shqiptar i lindur larg atdheut do të ngjitet në skenë, do të veshë kostumin shqiptar dhe do të hedhë me krenari hapin e parë të valles sonë, kultura jonë nuk do të jetë vetëm një kujtim i së kaluarës.
Ajo do të ketë një të ardhme.
Nga Zvicra në Pilur, Shqiponjat tona nuk morën me vete vetëm vallet.
Morën me vete historinë e prindërve të tyre.
Morën rrënjët e gjyshërve të tyre.
Dhe na treguan se janë gati t’ua përcjellin brezave që do të vijnë.
Sepse mund të lindësh larg vendit të të parëve të tu.
Mund të rritesh mes një gjuhe dhe një kulture tjetër.
Mund të jetosh mijëra kilometra larg.
Por kur e di se nga vjen, largësia nuk të shkëput.
Dhe atë natë, në Pilur, Shqiponjat tona nuk vallëzuan vetëm mbi një skenë.
Vallëzuan mbi gjurmët e një kulture shekullore dhe lanë aty gjurmët e brezit të tyre.
