Nga Ermal Peçi
Ka ngjarje që zgjasin vetëm pak minuta apo orë, por lënë pas shumë pikëpyetje. Ndalimi i tre përfaqësuesve të lartë të VLEN-it në pikën kufitare të Qafë Thanës është një prej tyre. Nëse ata janë mbajtur për më shumë se një orë, ndërsa udhëtonin me pasaporta diplomatike, atëherë kjo nuk është më thjesht një procedurë kufitare. Është një çështje që prek transparencën e institucioneve shqiptare, mënyrën se si Tirana e koncepton diplomacinë me shqiptarët në rajon dhe standardet me të cilat trajtohen përfaqësuesit e tyre.
Në një shtet demokratik, çdo kufizim i lëvizjes së një deputeti apo zyrtari të lartë duhet të mbështetet në një bazë të qartë ligjore dhe të shoqërohet me një shpjegim publik. Kur një shpjegim i tillë mungon, lind e drejta për të ngritur pyetje dhe për të kërkuar llogari nga institucionet.
Nëse ndalimi ka qenë rezultat i një procedure administrative ose i një verifikimi rutinë, institucionet duhet ta bëjnë këtë të ditur. Nëse ka pasur një vendim tjetër ligjor, ai duhet të argumentohet. Por kur mungon komunikimi zyrtar, hapësira mbushet me interpretime politike, akuza dhe dyshime që vetëm sa thellojnë mosbesimin ndaj institucioneve.
Kjo ngjarje ka edhe një dimension rajonal. Shqipëria dhe shqiptarët e Maqedonisë së Veriut kanë ndërtuar ndër vite një marrëdhënie të veçantë politike, kulturore dhe kombëtare. Për këtë arsye, çdo incident që përfshin përfaqësues politikë shqiptarë nga Maqedonia e Veriut kërkon kujdes maksimal, sepse perceptimi publik shpesh ka po aq peshë sa edhe vetë fakti.
Bekim Qoku, deputet në Parlamentin e Maqedonisë së Veriut dhe koordinator i grupit parlamentar të VLEN-it, Adnan Azizi, deputet i VLEN-it dhe ish-shef i shtabit zgjedhor të këtij koalicioni, si dhe Hasim Murtezani, zëvendëssekretar i përgjithshëm i Qeverisë së Maqedonisë së Veriut, nuk janë qytetarë të zakonshëm. Ata janë përfaqësues institucionalë të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut. Pikërisht për këtë arsye, fakti që, sipas raportimeve të tyre, u mbajtën për më shumë se një orë në kufirin shqiptar ndërsa udhëtonin me pasaporta diplomatike, kërkon një shpjegim të qartë nga institucionet shqiptare.
Por kjo ngjarje ngre edhe një pyetje më të madhe. A po funksionon diplomacia shqiptare me të njëjtin standard për të gjithë shqiptarët, apo marrëdhëniet politike po ndikojnë në mënyrën se si trajtohen përfaqësues të caktuar? Prej kohësh nuk është sekret se marrëdhëniet mes Tiranës zyrtare dhe drejtuesve të VLEN-it, veçanërisht me Izet Mexhiti, kanë qenë të ftohta. Pikërisht për këtë arsye, mungesa e një shpjegimi zyrtar vetëm sa ushqen perceptimin se diplomacia shqiptare po udhëhiqet më shumë nga preferencat politike sesa nga përgjegjësia shtetërore.
Shqipëria nuk mund të pretendojë të jetë qendra politike dhe morale e shqiptarëve në Ballkan, ndërsa në të njëjtën kohë krijon përshtypjen se përfaqësuesit politikë trajtohen me standarde të ndryshme. Diplomacia nuk ndërtohet mbi simpati personale apo antipati politike. Ajo ndërtohet mbi respekt institucional, barazi në trajtim dhe mbrojtjen e interesit kombëtar. Kur këto parime zëvendësohen nga llogaritë politike të ditës, dëmtohet jo vetëm imazhi i qeverisë, por edhe pesha e Shqipërisë si faktor bashkues në rajon.
Në një shtet demokratik, kufijtë nuk duhet të kthehen në instrument të përplasjes politike. Nëse ka arsye ligjore për një ndalim, ato duhet të bëhen publike. Nëse nuk ka, atëherë heshtja institucionale dëmton autoritetin e vetë institucioneve.
Në fund, pyetja nuk është vetëm se çfarë ndodhi në Qafë Thanë. Pyetja është nëse Tirana po ndërton një diplomaci kombëtare apo një diplomaci selektive. Shqipëria nuk mund të jetë kryeqyteti i shqiptarëve vetëm për ata që janë politikisht të pranueshëm. Nëse dëshiron të mbetet faktor orientues në Ballkan, duhet të sillet si shtet, jo si palë në një debat politik. Transparenca, respekti institucional dhe barazia në trajtim janë themeli i çdo diplomacie serioze. Pa to, edhe roli udhëheqës që Shqipëria pretendon të ketë në rajon mbetet vetëm një slogan politik.
