Më 27 janar, tërheqja e dytë e presidentit amerikan Donald Trump nga Marrëveshja e Parisit për klimën do të hyjë më në fund në fuqi. Kjo pason njoftimin e tij më 7 janar se Shtetet e Bashkuara do të largoheshin nga edhe 66 organizata ndërkombëtare, përfshirë 31 entitete të Kombeve të Bashkuara dhe 35 organizma jo të lidhur me OKB-në, të cilat administrata tani i konsideron të papranueshme.
Kurrë më parë një udhëheqës kombëtar nuk i ka shkëputur kaq gjerësisht marrëdhëniet me komunitetin ndërkombëtar brenda një muaji të vetëm. Po aq e paprecedentë është edhe deklarata e hapur e një lideri se “nuk kam nevojë për të drejtën ndërkombëtare”, siç u shpreh Trump në një intervistë për New York Times disa javë më parë. Ai shtoi se do të ishte thjesht arbitri kur të zbatohen kufizime të tilla për SHBA-në dhe se pushteti i tij do të kufizohej vetëm nga “morali i tij personal”.
Groenlanda është bërë me të drejtë një pikë qendrore shqetësimi për shkak të kërcënimeve amerikane për ta marrë atë nën kontroll. Por kjo anashkalon faktin se jetë njerëzish po humbasin tashmë për shkak të brutalitetit të Amerikës. Gjatë vitit të kaluar, administrata Trump ka shkurtuar ndjeshëm financimin për ndihmën humanitare globale dhe programet shëndetësore, çka, sipas Qendrës për Zhvillim Global, ka të ngjarë të rezultojë në rreth një milion vdekje shtesë në vit. Një studim i Institutit të Barcelonës për Shëndetin Global dhe organizatave të tjera konstatoi se shkurtimet e ndihmës nga SHBA-ja dhe Evropa së bashku mund të shkaktojnë deri në 22.6 milionë vdekje shtesë – përfshirë 5.4 milionë fëmijë nën moshën pesë vjeç – në vendet në zhvillim deri në vitin 2030. Duke qenë se zhvillimet e fundit nënkuptojnë shkurtime edhe më të thella të mbështetjes ndërkombëtare, këto shifra me siguri do të duhet të rishikohen.
Sigurisht, tashmë e dinim se administrata do të synonte institucione globale si UNESCO, Organizata Botërore e Shëndetësisë, Agjencia e OKB-së për Refugjatët, Agjencia e Kombeve të Bashkuara për Ndihmë dhe Punë për Refugjatët Palestinezë në Lindjen e Afërt, si dhe Fondi i Kombeve të Bashkuara për Popullsinë (UNFPA). Por tani e dimë se Amerika do të bëhet vendi i parë që braktis vetë kornizën për arritjen e marrëveshjeve mbi ndryshimet klimatike, Konventën Kornizë të Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike, nga e cila do të largohet pas një viti.
Në të njëjtën kohë, askush nuk duhet të dyshojë se mandati i Bordit të ri të Paqes të Trumpit do të ketë implikime të mëdha. Kjo përpjekje për të ofruar një alternativë ndaj përpjekjeve të OKB-së për ndërtimin dhe ruajtjen e paqes, të cilat vazhdimisht kanë qenë të nënfinancuara, përfaqëson një ndryshim të jashtëzakonshëm në politikën afatgjatë të SHBA-së.
Sulmi ndaj agjencive të përkushtuara ndaj sundimit ndërkombëtar të ligjit, nga të cilat Amerika ka përfituar prej kohësh – përfshirë Komisionin e së Drejtës Ndërkombëtare, Komisionin e Venecias të Këshillit të Evropës, Institutin Ndërkombëtar për Demokraci dhe Asistencë Zgjedhore, si dhe Institutin Ndërkombëtar për Drejtësi dhe Sundimin e Ligjit – është një ogur i keq për ligjshmërinë e veprimeve të ardhshme të SHBA-së. Kjo gjithashtu duket shumë larg shpjegimit zyrtar se qëllimi është të shkurtohen shpenzimet e panevojshme dhe të kundërshtohet axhenda “woke”.
Largimi nga agjencitë që mbështesin barazinë gjinore dhe mbrojtjen e të drejtave të vajzave dhe grave vështirë se mund të justifikohet duke i etiketuar ato si “programe ideologjike” në kundërshtim me sovranitetin e SHBA-së, siç pretendon deklarata zyrtare. Duhet pyetur se si një agjenci si UN Women mund të konsiderohet “e panevojshme” dhe “shpenzim i kotë”, kur ajo ka ndihmuar më shumë se 80 vende të hartojnë buxhete të ndjeshme ndaj çështjeve gjinore dhe kur agjencia e saj simotër, UNFPA, mbështet shëndetin amësor.
Po ashtu, vendimi për t’u tërhequr nga entitete brenda sistemit të OKB-së që përqendrohen në mbështetjen e vajzave dhe grave viktima të luftërave civile, ndryshimeve klimatike dhe krizave të tjera, shndërrohet në hakmarrje. Këto përfshijnë Education Cannot Wait (të cilin dikur e kam drejtuar), një fond që u siguron akses në arsim miliona fëmijëve refugjatë dhe të zhvendosur; Zyrën e Përfaqësuesit Special të Sekretarit të Përgjithshëm për Dhunën Seksuale në Konflikt (OSRSG-SVC); si dhe Përfaqësuesin Special të Sekretarit të Përgjithshëm për Dhunën ndaj Fëmijëve (SRSG-VAC). Nëse këto organizata nuk financohen në mënyrë të mjaftueshme, disa nga gratë dhe vajzat më të cenueshme në botë do të përballen me një rrezik më të lartë dhune dhe vdekshmërie amësore.
“Nuk është më e pranueshme që këtyre institucioneve t’u dërgohet gjaku, djersa dhe pasuria e popullit amerikan, me pak ose aspak rezultate”, shpjegoi Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio. Por të pretendosh se qytetarët amerikanë janë ata që po vuajnë nga veprimtaria e agjencive të përqendruara në lehtësimin e vuajtjeve të vajzave dhe grave në vendet me të ardhura të ulëta është krejtësisht e pasinqertë. Kjo sugjeron se njohja nga Deklarata e Pavarësisë e “jetës, lirisë dhe kërkimit të lumturisë” si të drejta të patjetërsueshme ende vlen vetëm për burrat.
Këto agjenci – OSRSG-SVC dhe UN Women – financojnë streha, ofrojnë ndihmë ligjore dhe japin mbështetje psiko-sociale për gratë e cenueshme. Ato punojnë për t’i dhënë fund martesave të fëmijëve dhe gjymtimit gjenital të detyruar. Në shumë zona konflikti në botë, gratë e zhvendosura tani do të humbasin aksesin në hapësira të sigurta, pikërisht në një kohë kur raportet tregojnë se dhuna seksuale e lidhur me konfliktet u rrit me 25% nga viti 2023 në 2024.
Duke e parë mbrojtjen e fëmijëve si thelbësore për arritjen e Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm të OKB-së deri në vitin 2030, SRSG-VAC punon krah për krah me OBSH-në për të përmirësuar rezultatet shëndetësore për gratë dhe fëmijët. Në mënyrë të ngjashme, UNFPA dhe OBSH financojnë nisma që synojnë të reduktojnë përhapjen e HIV-it, një nga shkaqet kryesore të vdekjes te gratë dhe vajzat në moshë riprodhuese.
Ky sulm ndaj të drejtave shkon përtej mbrojtjes së sigurisë dhe shëndetit të grave. Arsimi i vajzave do të pësojë një nga goditjet më të mëdha dhe më të rënda. Numri i vajzave jashtë shkollës – tashmë 122 milionë në mbarë botën – do të rritet, duke shkaktuar pasoja zinxhir. Për shembull, Education Cannot Wait bashkëpunon me UNICEF-in për të siguruar arsimimin e vajzave në shtetet e brishta jo vetëm për t’u dhënë atyre më shumë mundësi për të lulëzuar, por edhe për të parandaluar martesat e hershme të detyruara.
Administrata Trump gabimisht supozon se amerikanët dhe shtetasit e huaj mbështesin shpërbërjen e organizatave ndërkombëtare. Por shumica dërrmuese e njerëzve duan që vendet të punojnë së bashku për të adresuar problemet e përbashkëta. Në një sondazh të fundit të opinionit publik, të kryer në 34 vende dhe që përfshinte çdo rajon, më shumë se 90% e të anketuarve thanë se bashkëpunimi ndërkombëtar është thelbësor për shëndetin global, mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe parandalimin e konflikteve. Vetëm 5–6% e të anketuarve, dhe jo më shumë se 7% në asnjë rajon të vetëm, besojnë – ashtu siç duket se beson administrata Trump – se një bashkëpunim i tillë është “përgjithësisht humbje kohe dhe burimesh”.
Për më tepër, ndryshe nga raportimet për një skepticizëm në rritje ndaj multilateralizmit, të anketuarit shpesh shprehën më shumë besim tek organizatat ndërkombëtare sesa te qeveritë e tyre. Besimi në OBSH qëndron në 60% globalisht (duke u rritur në 85% në Afrikën Sub-Sahariane), ndërsa besimi në OKB është 58%.
Rezultatet pothuajse me siguri do të ishin të ngjashme nëse të anketuarit do të pyeteshin për vlerën e organizatave ndërkombëtare që promovojnë mundësitë për vajzat dhe gratë, të cilat janë themeli i një bote më të mirë. Braktisja e vajzave dhe grave, veçanërisht në kontekste krizash, nuk është maturi financiare; kostot ekonomike do të përballohen për vite, në mos për dekada dhe breza të tërë. Ky është një dështim i jashtëzakonshëm moral dhe na turpëron të gjithëve./Project Syndicate
