Shkencëtarët publikojnë fotografinë e një vrime të zezë në qendër të galaktikës sonë

Shkencëtarët të enjten dhanë pamjen e parë të përbindëshit që fshihet në qendër të galaktikës sonë “Rruga e Qumështit”, duke zbuluar një imazh të një vrime të zezë supermasive që gllabëron çdo lëndë që endet brenda tërheqjes së saj gjigante gravitacionale.

Vrima e zezë – e quajtur Shigjetari A*, ose SgrA* – është e dyta vrimë e zezë që është fotografuar ndonjëherë. Arritja u realizua nga i njëjti bashkëpunim ndërkombëtar Event Horizon Telescope (EHT) që në vitin 2019 zbuloi fotografinë e parë të një vrime të zezë – atë që banon në zemër të një galaktike tjetër.

Shigjetari A* është 4 milionë herë më e madhe se masa e diellit tonë dhe ndodhet me një largësi prej rreth 26 mijë vite dritë – distanca që drita përshkon në një vit (9.5 trilionë km) – nga Toka.

Vrimat e zeza janë objekte jashtëzakonisht të dendura me gravitet aq të fortë sa që as drita nuk mund të ikë, duke e bërë shikimin e tyre mjaft sfidues. Horizonti i ngjarjeve të një vrime të zezë është pika pa kthim përtej së cilës çdo gjë – yjet, planetët, gazi, pluhuri dhe të gjitha format e rrezatimit elektromagnetik – tërhiqen zvarrë në harresë.

Shkencëtarët e projektit kanë kërkuar për një unazë drite – materie e ndërprerë shumë e nxehtë dhe rrezatim që qarkullon me shpejtësi të jashtëzakonshme në skajin e horizontit të ngjarjeve – rreth një rajoni të errësirës që përfaqëson vrimën e zezë aktuale. Kjo njihet si hija ose silueta e vrimës së zezë.

Rruga e Qumështit është një galaktikë spirale që përmban të paktën 100 miliardë yje. E parë nga lart ose poshtë, ajo i ngjan një rrote rrotulluese, me diellin tonë të vendosur në një nga krahët spirale dhe Shigjetarin A* të vendosur në qendër.

Imazhi i publikuar në vitin 2019 i vrimës së zezë supermasive në një galaktikë të quajtur Messier 87, ose M87, tregoi një unazë të ndezur me ngjyrë të kuqe, të verdhë dhe të bardhë që rrethonte një qendër të errët. Vrima e zezë M87 është shumë më e largët dhe masive se Shigjetari A*, e vendosur rreth 54 milionë vite dritë nga Toka me një masë 6.5 miliardë herë më të madhe se dielli ynë.

Studiuesit thanë se Shigjetari A*, pavarësisht se ishte shumë më afër sistemit tonë diellor sesa M87, ishte më i vështirë për t’u fotografuar.

Teleskopi Event Horizon është një rrjet global observatorësh që punojnë kolektivisht për të vëzhguar burimet radio që lidhen me vrimat e zeza. Projekti filloi në vitin 2012 në përpjekje për të vëzhguar drejtpërdrejt mjedisin e afërt të një vrime të zezë.

Ka kategori të ndryshme vrimash të zeza. Më të voglat janë të ashtuquajturat vrima të zeza me masë yjore të formuara nga kolapsi i yjeve masive individuale në fund të ciklit të tyre jetësor. Ka gjithashtu vrima të zeza me masë të ndërmjetme, një shkallë më e lartë në masë.

Dhe së fundi janë vrimat e zeza supermasive që banojnë në qendër të shumicës së galaktikave. Këto mendohet se lindin relativisht shpejt pasi galaktikat e tyre janë formuar, duke gllabëruar sasi të mëdha materiali për të arritur madhësi kolosale.

Njoftimi i së enjtes u bë në konferenca të njëkohshme shtypi në Shtetet e Bashkuara, Gjermani, Kinë, Meksikë, Kili, Japoni dhe Tajvan.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

seventeen + 20 =