NJERIU DHE BISHA / Tregim nga Xhovani SHYTI

Shtypi letrar
417
0
sample-ad

[vc_row][vc_column][vc_single_image image=”42034″ border_color=”grey” img_link_target=”_self” img_size=”full”][vc_column_text]Tregimi i mëposhtëm është shkëputur nga vëllimi më i fundit, me tregime i autorit , i titulluar:”Punë spiunësh”, botim i shtëpisë botuese “Belina H”, që mund ta gjeni në treg vetëm në libraritë e rrjetit “ADRION” ( Pallati i Kulturës) dhe librarinë “AGOLLI”( pranë selisë së PS-së).

NJERIU DHE BISHA

Njeriu qëndronte i ulur përtokë, i mbledhur nën peshën e brucës së dhirtë, dhe hidhte copa drurësh në zjarr. Tetori kishte pak ditë që kishte hyrë. Dhe copërat e porsahedhura të drurëve përpiheshin nga gjuhët e flakëve që ndriçonin shpellën e vrarë prej gjurmëve të prehistorisë.

Vështroi grykën e shpellës. Vjeshta e dytë kishte sjellë me vete borën. Ai vështronte flokët që binin, ashtu butë-butë… Në të vërtetë, vetëm sytë i’a kish ngulur hyrjes së shpellës, pasi vështrimi i tretej përtej saj, atje tej horizontit, nga Gryka e Dragobisë, ku përhimtësia qiellor ngërthehej nga një e kuqe e purpurt.   Si për gjithë banorët e asaj anë, edhe për të, kjo donte të thoshte se bora nuk do të vazhdonte gjatë. Kur qielli mbrëmësor, mbi Dragobi, ishte tërësisht i përhimtë, bora thuajse kishte ardhur.

Ndjeu zilen e mushkës.  Hodhi pas shpine brucën dhe u çua. E pa mushkën, tek kruhej pas një shkëmbi. Pastaj tek shkrofëtiu dhe nisi të rrahë truallin me këmbë. Dëgjoi, për disa çaste, tingullin që lëshonte pjesa e metaltë e patkoit mbi shkëmb, përzier me atë të ziles. I’u afrua mushkës. I vuri mëgojzën, samarin, i hodhi një krah dru zjarrit dhe, ndërsa ky i fundit nisi të shkëndijohej, doli nga shpella,duke mbajtur mushkën për litari.Vazhdoi të zbresë shtegut,duke lënë nga pas kërcitjen e drurëve të bardhëzuar prej borës.  E kishte të vështirë të krijonte një ide të saktë rreth orës. Megjithatë vazhdoi të ecë me idenë se kishte ende ditë për të bërë edhe dy rrugë bari.

Korrjen e këtij të fundit e kishin përfunduar para dy javësh. Tani i kishte mbetur vetëm transporti. Vitet e tjera, vjeshta e dytë e kishte gjetur barin të grumbulluar në shpellë. Javën e dytë të kësaj vjeshte, ata vinin para bagëtinë, ngarkonin barin nëpër kafshë dhe zbrisnin në fshat, duke i lënë të zbrazura nga fryma njerëzore lartësitë alpine. Kështu që dëbora e trashë e vjeshtës së tretë nuk i trëmbte. Mirëpo ja që, këtë vit, dimri kishte ardhur më herët. E shumta, në dy javët e vjeshtës së dytë do të niste bora e trashë dhe rrugët do të ziheshin. Paskëtaj, bari i korrur dhe ende i pambledhur, do të mbulohej prej saj, kurse ai i grumbulluari do të mbetej atje. Dhe bagëtia do të thahej së ngrëni.

Qëndroi pranë kapicës me barë të korrur. Pastroi shtresën e hollë të dëborës dhe nisi të ngarkoj mushkën. Dy mushkat e tjera i kishte zbritur poshtë, në fshat, Sokoli, të ngarkuara me barë. Sokoli ishte djali i axhës së tij. Nga gjithë fisi i Martinajve vetëm ata dy meshkuj kishin mbetur. Lush Martini, gjyshi i tyre, kishte patur katër djem dhe vetëm një vajzë. Dy prej djemve, Ndren dhe Prengën, i kishte varrosur pushka e dushmanëve. Kurse Doda, baba i tij, dhe Pashku, baba i Sokolit, kishin rënë prej pushkës së gjaksit. Ndoshta edhe ai me Sokolin do të kishin bjerrë prej pushkës së të huajve, sikur këta të fundit të mos ishin zbuar prej trollit, larg.

“Ec, shpejt se po bjen terri ,”  i foli mushkës. Si t’a kish kuptuar gjuhën e të zotit kafsha shpejtoi këmbët drejt shpellës. Pas disa troktheve kapërhodhi hyrjen e saj dhe ndali pranë kthinës së barit.

Ajo shpellë kishte gjashtë kthina. E barit ishte më e madhja. Pasi shkarkoi barrën Njeriu morri një krah bar dhe eci drejt kthinës së bagëtive. Delet qëndronin kokëbashkuara, të pandjera. U hodhi barin dhe u kthye, sërish, pranë mushkës. Mblodhi litarët, i’a vendosi në anë të samarit, i qëlloi vithet e mushkës me pëllëmbën e tij të vogël, por të ashpër, hoqi veçmas barin e lagur, vështroi zjarrin e shkëndijuar, sakaq, dhe nisi rrugën e dytë.

Kur nata ra, tërësisht, kishte bërë jo dy por tre rrugë. Shtroi përdhe, pranë zjarrit, brucën e dhirtë dhe u ul. Ndjeu se ishte lodhur tepër. Drutë ishin djegur dhe një shtresë e kuqëremtë prushi kokërmadh përskuqte shpellën.

Kishte uri. Megjithatë i pëlqente të kotej, atje, pranë prushit. Hoqi tullumbat, i hodhi anash vetes dhe, pasi sheshoi një gungë të brucës, që i vriste brinjët, vendosi kokën midis dy shuplakave të bashkuara. Shtrihu këmbët. Një ngrohtësi ledhatare ndjeu t’i ngjitej nga shputat drejt trupit. Çorapet e leshta kishin nisur të avullonin. U shtriq gjithëtrupçe.

Sdinte të thosh sa qëndroi ashtu. Midis asaj kotjeje kënaqësuese dhe stomakut që i gafronte nga të pangrënët. Dhe, ndoshta, as që kish për t’u përmendur sikur të mos i ishte fanepsur një si hungërimë bishe. Deshi t’a zmbraps atë pragëndrre trazuese, mirëpo ndjente se nuk kishte forcë t’i hapte qepallat. Kapakët e syve i rëndonin tmerrësisht. Dhe sa dëshirë kish të qëndronte ashtu, i shtrirë, me kokën e vëndosuar midis duarve, gjoksin leshatak të porsadjersitur, që i ulej dhe i ngrihej ritmikisht sipas marrjenxjerrjes së frymës. Qepallat i shtrëngoheshin e i shtrëngoheshin…

Hungërima u përsëdyt. Kështu që dëshira për të qëndruar ashtu iu copëtua. Iu bë sikur dikush e shkundi për këmbësh. Hapi sytë. Drita përskuqëse brenda shpellës ishte zbehur plotësisht dhe vendin e saj e kishin zënë hijet. Kapsalliti sytë. Dhe, më së fundi, midis atij dekori surrealist, ku sundonte e errëta, dalloi diçka të rrumbullt, të mbuluar me lesh. Këtë herë i picëroi sytë. Dhe vetëm kur u shpërgjum plotësisht vuri re se ajo gjëja e rrumbullaktë leshatare, që sakaq lëvizi dhe hungërroi përsëri, nuk ishte tjetër veçse një ari mali, që atij, në ato rrethana iu duk sa një vigan. Zemra kishte nisur t’i rrihte me vërtik, çaprazçe, pa ritëm të rregullt, tamam si një zemrek ore i shkëputur nga pjesa tjetër e boshtit komandues, që lëviz për qejf të vetë. Dhe  çaprazçe.

    Në shpellë ishte qetësi absolute. Një qetësi e frikëshme. Ashtu kishte qënë përherë apo këtë ndjesi ia shkaktonte prania e beftë e asaj Bishe, e atij mysafiri të egër, të paftuar, e atij ariu të madh kaba? Bile, jo vetëm kaq. Ndjeu se ajo ishte një qetësi e akullt, që të fuste cërmën në palcë. Aritmia e zemrës ishte shtuar. Jo vetëm zemra. I gjithë trupi i dridhej. Një qetësi e ftohtë, që të kallte frikën. Ja çfarë ishte ajo. Që e detyronte të mezi mbushej me frymë. Edhe pse nuk kishte qenë kurrë asmatik.

Sytë i kishin rënë mbi trupin leshatar të Bishës së egër.  Sa histori me arinj mali kishte dëgjuar? Shumë. Por nga të gjitha, në ato çaste, vetëm ato që përfundonin me shqyerjen e Njeriut nga Bisha i kalonin, vetëtimthi, në ekranin e çakorduar të kujtesës. Vdekja i’a kish bllokuar zonën trunore të përfytyrimit. Në çdo njërin prej episodeve,që i shfaqeshin, ai shihte një dylyftim midis Njeriut dhe Bishës, shihte Njeriun që përpiqej të vetëmbrohej dhe Bishën që sulmonte. Dyluftim… , dyluftim…dyluftim… Si fund, gjithmonë vdekja e Njeriut. Sepse, nga gjithë sa kishte dëgjuar, deri atëherë, rrallë, shumë rrallë, vetëm me dredhi, pabesi dhe kur pati qënë i armatosur, në distancë të largët e i fshehur, pas ndonjë barriere, njëriu kishte mundur ta mposhtëte Bishën.

Vështroi përreth vetes.  Pushkën e kishte vetëm disa metra larg. Mjaftonte të zvarriste pak, fare pak, trupin e të zgjaste pak, fare pak, krahun dhe…Vendi ishte i hapur. Distanca midis tij dhe ariut fare e vogël. Barriera e vetme ndarëse midis Njeriut dhe Bishës ishte zjarri, që vazhdonte të hirohej… Pra, nuk kishte asgjë që ta bënte të shpresonte. Vdekja ishte e sigurt.

Njeriu nuk tentoi të lëvizte. I mbërtheu sytë e tij të gjelbër e të futur thellë nëpër zgavra Bishës. Përveç putrave të mëdha, që në ato çaste krihnin leshrat e lagur, nuk vështronte gjë tjetër. Dikur trupi i lëmshtë i Bishës u shkund i tëri dhe qindra pikëla uji u shkëputën prej andej. Disa ranë mbi prush, duke ciatur, të tjerat mbi fytyrën dhe trupin e tij.  E la të pafshirë fytyrën. Mbasandaj Bisha e egër u ul galiç dhe nisi të teret.  Prushi, mesaduket, nuk e ngrohte plotësisht. Morri një druçkë dhe e ngalasi. Kuqëlimi i brendashpellës u bë më i shqueshëm. E, megjithatë, edhe pas kësaj Njëriu nuk po mund t’ja vërente fytyrën Bishës së egër.

Ishte duke menduar një mjet shpëtimi. Vuri dorën në brez. Thika me dy tehe qëndronte atje. I shtrëngoi dorezën, por, ndërkohë, ndjeu hungërimën e Bishës së egër dhe,pavetëdijshmërisht, e tërhoqi dorën pas.  Ktheu vështrimin nga pushka, por, përsëri, Bisha hungëriti.  Këtë herë më kërcënueshëm. Dhe ai e zmbrapsi shikimin duke i rikthyer sytë në pozicionin e mëparshëm. Bisha e egër heshti. U shtri në pozicion brinjazi dhe, më së fundi, Njeriu i’a pa fytyrën me gjithë sytë që i’u përshkënditën nën përskuqjen e prushit. Ata sy dhe thëngjijtë e ndezur ishin bërë njësh.

Boll mirë që nuk është taman dimër, – i shkrepi befas në kokë.Përndryshe, nga uria e bollshme Bisha mund të mos e kish zgjatur kaq.

Njeriu mblodhi këmbët nën vete për të ritur distancën nga ariu. Bisha e egër nuk u ndje.  Mesa dukej tashmë ishte rradha e saj që të kotej.  Por Njeriu vërejti se Bisha e përgjonte. Herë pas here hapte njërin sy. Kotej dhe përgjonte, çka për të, donte të thoshte se ariu i trëmbej pabesisë së tij.  Ose, ndoshta vepronte ashtu, nga që, duke jetuar midis bishave, egërsia e kishte mësuar të vigjëlonte. Ai e vështronte me sytë e ngulur tek turiri i stërgjatur dhe i mbuluar me qime, duke u përpjekur të depërtonte në nënshtresën e përgjigjes: Kush e trembte Bishën, pabesia e Njeriut apo egërsia e vet ? Ndoshta edhe njëra edhe tjetra. Apo ndoshta të dyja së bashku? Apo më shumë etja njerëzore për ta thjeshtëzuar, për ta çbërë fare, për ta tjetërsuar në lëkurë. Fillimisht të njomë e më tej të tharë e të përdorëshme për postiqe?

Bisha kotej dhe përgjonte për të arritur në një përfundim të qartë rreth Njëriut, i cili i qëndronte përballë, përmatanë prushit, i mbledhur kutullaç, mbi brucën e dhirtë, duke ndjekur frymëmarrjen e saj.  Fillimisht Bisha dihaste ndjeshëm. Më tej frymëmarrja iu rëndua, kurse, sakaq, nuk ndihej më. E kishte zënë gjumi. Më së fundi, lodhja e ditës e kishte mposhtur, ashtu si edhe Njeriun, disa orë më parë.

Ai çast për Njeriun ishte rast i artë që të përdorte edhe pushkën, edhe thikën. Me dy armë, një të nxehtë dhe tjetrën të ftohtë, mposhtja e Bishës ishte e garantuar. Preku tehun e jashtëm të thikës. Bisha e egër nuk u ndje. U përzgjat në drejtim të pushkës, preku metalin e ftohtë, e tërhoqi pranë vetes. Dhe përsëri Bisha e egër nuk u ndje fare. Ajo vazhdonte të përgjumej e qetë. E kishte mposhtur lodhja apo…

Njeriu e nxorri thikën nga këllëfi, e vendosi midis gjunjëve, pastaj tërhoqi pushkën, i ngriti çarkun dhe u bë gati ta sulmonte Bishën në gjumë. Mirëpo ndjeu se gishtat nuk iu bindën. U përpoq ta përsëdytë këtë veprim, por as duart, as këmbët as i gjithë sistemi komandues i trupit nuk iu bind. Çpo ndodhte kështu me të? Përse nuk po i bindej vetëvetja ? Kishte përpara një Bishë të egër, e cila nuk e kishte coptuar ende, pasi, ndoshta, ishte aq e cfilitur sa mund të mos ndjehej e aftë ta bënte këtë gjë. Por që, mesiguri, do ta bënte sapo pasgjumi t’ia ripërtërinte fuqitë e shterura nga dita e gjatë e atij pragdimri. Kështu që, nëse nuk donte të përfundonte vetë në një, thjesht lëkurë  e tharë,duhej të vepronte. Duhej të godiste mbi Bishën e egër. Ç’rendësi kishte nëse në fillim me thikë e pastaj me plumb, apo me plumb dhe pastaj me thikë. Qëllimi ishte ta asgjesonte atë objekt të rrezikshëm dhe të nesërmen, me të zbardhur, të niste punën për transportimin e barit të thatë nga Shpella e Qyqes në kullë. Me atë Bishë të egër nëpër këmbë nuk ishte i sigurt nëse do të mund t’ja arrinte mëngjesit të së nesërmes.

Nuk kishte pse ta zgjaste më shumë.

Ndjeu ti hip gjaku në kokë. Bisha vazhdonte të gjumosej qetësisht. Ai e vështroi dhe shtrëngoi thikën. Por mendoi se ishte më mirë me plumb në fillim. Mjaftonte një pas veshit dhe mbyllej çdo lloj hesapi. Mirëpo ai e shihte Bishën në fytyrë, çka

donte të thoshte se për t’i gjetur pasveshin duhej të lëvizte nga pozicioni. E po të lëvizte nga pozicioni ku gjendej ishte e sigurt që do të shkelte mbi druçkat e shpërndara dhe do të bënte zhurrmë. Dhe ishte e garantuar se Bisha do të zgjohej e xhindosur, së pari sepse ai i’a kishte prishur gjumin dhe, së dyti, sepse do të konstatonte që Njeriu donte ta hante pas shpine. Kundërveprimi i mëpastajtë dihej dhe ai nuk kish pse e çonte nëpër mënd se Bisha mund ta falte.Fundja dhe Njeriu një lloj bishe është,po mendonte.Vetëm se nuk është e egër. Por dhe kjo nuk është gjithmonë kështu, sepse po ta ngasësh keq, apo ta hash pas shpine, apo t’ja ngresh shpirtin në majë të hundës, e shikon që edhe brenda njeriut është një bishë e egër që gjumoset, njësoj si ky ari që kam përballë, apo prushi i mbuluar me hi dhe që duket sikur është fikur fare. Por nëse unë do ta ngalas me një druçkë, apo me tehun e thikës, apo me tytën e armës dhe do ti hedh ca degë të thata, do të shpërthejë në flakë …

Mendimet po i’a lodhnin trurin, ndaj, duke dashur të mos i linte ta mposhtnin provoi çarkun e pushkës.  Kur konstatoi se ai ishte në pozicionin ngrehur tërhoqi këmbëzën. Por pushka nuk shkrepi. Kontrolloi allatet e saj dhe konstatoi se e kishte ngritur dhe ulur sërish çarkun. Këtë herë nuk e lodhi trurin të gjente përse pati ndodhur ashtu. Pa e zgjatur, futi thikën në këllëf, largoi pushkën drejt vendit nga e kishte marrë dhe hapi torbën me ushqime. Nxorri një cop bukë, ca qepë, djathë, mish të tymosur, dhe i vendosi mbi brucën e shtruar përdhe. Ndjeu Bishën të lëvizë.

Hajde, bujrum e mirë se na ke ardhë!-bëri zëpandjerë, ndërsa futi në gojë kafshatën e parë të bukës. Vetëm aty u kujtua se uria po i grinte stomakun dhe se ishte marrë shumë më tepër sesa duhej me mendimet e mbrapshta. Madje, kur po fuste në gojë qepën djegëse, zbuloi përse vetja nuk i ishte bindur dhe se çarkun e pushkës e pati ngrehur  dhe shkrehur njëkohësisht. Ndaj dhe pushka nuk kishte shkrepur. Nuk kishte qëlluar mbi Bishën e egër sepse dhe ajo nuk i kishte lypur gjak. Në kësi rastesh gjaku i truallit e ndalte të qiste armë pabesisht.  Si mund ta vriste ariun? Atë natë ai i kish vajtur në sofër si një mysafir. Vërtet i paftuar, por, ama, ishte një mysafir. Nga sa po konstatonte, pa asnjë para apo prapamendim të keq, por ashtu, thjesht, siç vjen një rrugëtar i pastrehë që e ka zënë nata në udhë. Nga që portën e kishte gjetur të hapur kishte kapërcyer pragun. Dhe tek kish parë zjarrin ishte ulur pranë tij për t’u tharrë, për tu ngrohur dhe për tu përgatitur për jetën e egër të së nesërmes. Çtë keqe, pra, i bënte ai ari? Që vërtetë mbante mbi shpinë emërtesën Bisha e egër, por tek i cili, deri në ato caste, Njëriu nuk kishte konstatuar qoftë edhe një shenjë  egërsie.

Ai kishte bujtur në shpellë, në shpellën me vatër, zjarrë dhe disa kthina. Që për disa muaj të verës shërbenin si shtëpia e Njeriut.  Sepse, ku i dihej që në dimër, pra pas borës së trashë të vjeshtës së tretë, kur Njëriu zbriste në fshat dhe bjeshkën e pushtonte zbrazëtia, ajo shpellë dhe ajo vatër zjarri nuk ishin shtëpia e Bishës së egër? Nuk ishin strofa dimërore e atij ariu. Ndoshta sepse mund të ish pikërisht kështu edhe Bisha e egër, deri atëherë, e kishte falur.

Sakaq ariu nisi të dihasë. Njëriu vendosi, sërish, kokën midis shuplakave të vogla, por të fuqishme, dhe i hodhi sytë grykës së shpellës. Tej saj nata nxinte frikshëm. Vallë edhe sa orë donte të binte agu? U përpoq të vinte gjumë në sy por ishte e pamundur. Gjumi nuk e zinte. Ende ndjente një si makth. Nuk ishte i sigurt që paqja mund të flinte së bashku me Bishën e egër. Po sikur ai ari të çohej i uritur…,sikur befas të nuhaste erën e ushqimeve brenda torbës…, të egërsohej dhe…,dhe… Nuk ja ndante sytë ariut, ndërsa në kosheren e kokës ndjeu bletëzimin e mendimeve…

 

KËSHTU KISHTE LINDUR gjakësia e Martinajve me Dushmanët. Për grabitje trolli. Në të vërtetë, mbiemrin e origjinës gjakësit e Martinajve e kishin patur Dushanaj, por, sa here binte fjala për ta, gjyshi Lush shprehej se: “Meqë grabitja e trollit është moll sherri për gjithë dushmanët e botës, trolli ynë vendosi me i thirrë Dushanajt – Dushmanë”.

Sipas gjyshit Lush, Martinajt kishin patur tokën e tyre, kullat dhe gjënë e tyre. Të trashëguara denbabaden. Ata ishin aq të vjetër në atë pjesë trualli sa edhe vetë trualli. Dhe jetonin të lirë e mirë boll.

Kështu tregonte Lush Martini, gjyshi i tyre, i vetmi nga të moçmit që kishte mundur të ishte ende gjallë. Nuk mbante mend të thosh, ekzaktësisht, në çkohë të shekullit kishin ardhur Dushmanët. Për të përcaktuar këtë gjyshi Lush përdorte togfjalëshin: mote e mote të shkuara. Tamam si në një përallë historike. Kur mbritën në fshat thanë se atje ku kishin qënë u kishin djegur shtëpi e katandi, u kishin grabitur gjë e tokë dhe i kishin zbue prej riskut të vet.

Kur kishin hyrë në sinorët e trollit të Martinajve, veç gjysmërrobave të trupit dhe djepeve me vocërrakë nuk kishin patur gjesendi tjetër. Pleqësia e fshatit vendosi ti jepte truall, për shtëpi, e bukë, për të mbajtur frymën gjallë. Kështu që, qysh nga ajo ditë, Dushanët ishin bërë banorë të atij trualli të dhuruar pleqësisht e që ndodhej në brinjë të sinoreve të Martinajve.

Me vite ardhacakët ishin shtuar dhe bërë boll frymë. Venin e vinin tek shoqi-shoqi si jo më mirë. Por një ditë, tregonte gjyshi Lush, Martinët ranë në gjak me Dushanët. Dhe shkak ish bërë trualli.

Dushmanët kishin lakmuar ta zgjeronin trollin e dhuruar pleqësisht. Meqënëse dimrave askush nuk del prej shtëpie, ata kishin çarë borën, kishin nxjerrë gurët e sinjorëve dhe i kishin shtyrë më tej. Në pranverë, kur bora shkrin dhe ujrat gurgullojnë, vëllai më i vogël i Martinajve, Gjeka, i kishte thënë vëllait të madh se sinorët ishin lujt vendi. Edhe ky i fundit e kishte vënë re këtë gjë, mirëpo nuk kish si të rëndonte kënd. As njëri dhe as tjetri, nga ata të dy, nuk kishte parë kënd të luante sinorët, kështu që nuk mund ti vinin gishtin kujt.  Kështu që ajo verë iku pa kurrfarë të keqeje tjetër dhe Martinajt vazhduan të venë të vinë tek Dushanajt, ashtu si dhe më parë. Bile verën e dytë, megjithse sinorët ishin luajtur përsëri nga vendi, Martinajt i thirrën në dasmën e Gjekës Dushanët, megjithse ky i fundit pati qënë kundër kësaj ftese. I kishte përmendur vëllait të madh luajtjen tinëzare të sinorëve të truallit, por  ai e kish urtuar duke i thënë: Ndoshta sinorët i luan bora e trashë e dimrit kallkan.

Gjekë Martini e kishte kuptuar fare qartë mesazhin e këtij justifikimi dhe kishte pranuar në heshtje punëzgjidhjen e vëllait të madh. Përderisa i patën pranuar si banorë të atij trualli ata duhej ti bindeshin ligjeve të truallit. Dhe një pikë e këtij ligji thoshte se: Qofshin edhe të huaj, për sa kohë që njerëzit e grigjës gjallojnë mbi të njëjtin troll, duhet të trajtohen si të gjithë. Ja pse vëllai i vogël, Gjek Martini, e pranoi në heshtje e pa asnjë kundërshtim nëntekstin e të thënës së vëllait të madh. Kështu që, si gjithë bashkëtruallësit e tjerë, edhe Dushanët u thirrën në dasëm.

Ashtu shkoi edhe vera e tretë. Edhe e katërta, edhe… Midis ujrave që gurgullonin hareshëm në pranverë e vjeshtën e parë, dimrave me borë të kallkanosur dhe sinorëve që shtyheshin. Verën e gjashtë vëllai i madh i dha të drejtë Gjekës. Pasi konstatoi se Dushanët, të cilëve pleqësia u kishte dhënë aq sa u takonte për të jetuar, kishte nisur t’i brente lakmia.

Ai ishte dimri i parë që vëllai i madh i tha Gjekës të zinin frëngjitë e kullës për të kqyrur sinorët pa pushim. Bora ishte fort e rëndë. Aq sa fshati dukej si i shkretuar. Sepse asgjë nuk lëvizte. Asgjë,asgjë nuk pipëtinte. As edhe Luku i Progajve që mbahej si borëçarësi më i kualifikuar i zonës, atë dimër nuk ishte parë të lëvizte nga kulla.

Megjithatë vëllai i madh dhe Gjekë Martini vazhdonin të mos mbyllnin sy. Qëndronin pas frengjive të kullës, me rradhë, herë njëri e herë tjetri, dhe mbikqyrnin sinorët e kallkanosur së bashku më borën. Ajo kullë kishte qënë e para e atij trualli që e kishte prishur qetësinë e lumnueshme.

 

NjË PRAGNATË, ndërsa Gjeka qëndronte pranë frëngjisë pa dy hije, tek lëviznin mbi dëborë. I ngrehu çarkun pushkës, dhe qëndroi në pritje. Hijet dukej se diçka mbanin para duarve, ndërsa zhvendoseshin drejt kullës së tyre. Më pas ato u zhdukën nga sytë e Gjekës dhe vetëm pas brambullimës së flakëve të befta, që kapluan kullën e tyre, axha Gjek mundi të vërente se ato dy hije nuk ishin veçse dy nga djemtë e Dushanëve dhe ajo gjëja që mbanin para duarve një teneqe vajguri. Një pjesë të vajgurit, merrej vesh se e kishin derdhur në plevicën e barit të thatë. Axha Gjek  qëlloi disa herë më rradhë në drejtim të hijeve dhe vetëm të nesërmen në mëngjes ata mundën të informohen se njëri nga Dushmanët ishte shtrirë përdhe.

Gjyshi Lush tregonte se Dushmanët kishin vendosur ti përvëlonin me gjithë shtëpi e katandi Martinajt, pasi vetëm kështu mund t’ja merrnin të gjithë trollin. Dhe për t’ja arritur kësaj kishin zgjedhur zemrën e dimrit, buzëmbrëmjen, kur gjallesat janë të përgjumura.

Ngjarja, e pangjarë kurrë, bëri bujë. Ishte e para herë që në atë truall të virgjër të ngjante një gjë e tillë. Kuvendi i pleqësisë, i cili e morri në shqyrtim ngjarjen, vendosi që Dushanëve t’u ndryshohej mbiemri dhe të zboheshin nga trojet e dhuruara, pasi kishin trazuar ujin e jetës. Edhe pse parashtresa mbështetej në një

 pikë të ligjit të bashkëjetesës, ditë më  vonë, një vendim i tillë u quajt emocional dhe u ngri,përderisa pala e pretenduar e Martinajve të sillte prova të pakundërshtueshme.  Sepse konkluzionet kishin dalë vetëm nga dëshmitë e dy vëllezërve Martini. Këtë zmbrapsje të vendimarrjes pleqësia e bëri pasi Dushmani i mbetur gjallë dëshmoi para saj se i vrari nga pushka e Gjekës  ishte sulur drejt kullës së Martinajve, pasi kishte parë të dilte zjarr nga plevica e tyre. Një sajesë që, gjithsesi, pleqësia duhej ta vlerësonte, pasi, në të kundërt, pra nëse e nëpërkëmbëte, shkelte mbi ligjin, gjë që ishte kategorikisht e ndaluar, edhe pse Dushmanët ishin ardhës, të huaj. Kështu që vendimi u la pezull, ndërsa një komision u ngrit të kërkonte fakte të reja…

Kishin kaluar ditë, javë, muaj dhe po hynte viti, e askush tjetër nuk kishte sjellë ndonjë fakt më shumë, nga sa patën dëshmuar vëllezërti Martini dhe i mbeturi gjallë i Dushmanëve. Për herë të parë, gjatë gjithë viteve të ekzistencës së saj, pleqësia ishte vënë nën trazim. Çduhej bërë? Pas shumë debatesh, kundërshtish dhe mëndjedhëniesh u nxorrë Kanuni, kreu i ligjeve të jetës, dhe prej tij u thirr për ndihmë një paketë e rezervuar, e futur në kamaren e emergjencës, për tu përdorur, mbase ndonjë ditë.Sepse deri atëherë, askush nga pleqtë e stërmotshëm të asaj pleqësie nuk mbante mënd të ishte hapur ndonjëherë kutia, që mbante brënda vetes atë paketë, në fletët e stërverdhura të të cilës ishte gdhendur një kumt i padëshiruar për tu përmendur nga asnjëri prej banorëve të atij trolli:Gjaku don gjak për t’u shpëlarë! Pra, sipas këtij kumti, Martinajt i kishin borxh gjakun Dushmanajve. Pikërisht në këtë kuvendim të fundit të pleqësisë i thirrën, për të parën herë, me këtë mbiemër të ndryshuar Dushanajt, këta ardhacakë, për të cilët gjyshi Lush thoshte se: kërkuan troll dhe i’a dhanë, lakmuan dhe mbollën gjak në trollin e paqtë.

Gjakmarrja e parë e Dushmanëve ishte bërë vëllai i vogël i Martinajve, Gjeka. E vranë në vjeshtë të dytë të atij viti, ndërsa bjeshkonte në Shpellën e Qyqes. Vëllai i madh e kishte lënë të vetëm Gjekën në atë Shpellë, pasi kishte zbritur në fshat me kafshët e barrës. Ja, si Sokoli. Kur ish ngjitur, pas katër ditësh, në bjeshkë e kishte gjetur kufomë të ngrirë e të prerë pas shpine, brenda në shpellë, ndoshta kur kishte qënë në gjumë. Edhe sytë i’a kishin shndërruar në zgavra. Sikur të mos e kishin vrarë atë vjeshtë të dytë, Gjekë Martini do të kish jetuar, pasi, fundin e atij dimri, pleqësia vendosi t’i zbonte Dushmanët. Ishte arritur të gjendeshin prova të reja, rreth zjarrvënies në kullën e Martinajve, dhe Dushmanët duhej të zboheshin nga ai troll i trazuar befasisht,për faj të tyre.Nga lakmia për të pushtuar…

Pas kësaj nuk u morr vesh nga humbën Dushmanët. Vetëm pas disa vitesh, kur vunë dorë mbi vëllain e madh të Martinajve, u morr vesh se ata gjallonin në mbretërinë e tyre. Edhe Shkëlzenin, tregonte gjyshi Lush, e kishin gjuajtur në gjumë. Po brenda Shpellës së Qyqes. Edhe sytë i’a kishin qit vendit duke ja shndërrue në zgavra. I pabesi vret vetëm në gjumë, thoshte përherë gjyshi Lush.

 

KUR NJËRIU HAPI SYTË, Bisha e egër nuk ishte më atje. Zjarri ishte fikur plotësisht, por ai nuk e ndjente të ftohtin. Mbi brucën e dhirtë kishin mbetur vetëm disa mbështjella qepësh të thata. Ariu kishte marrë bukën, djathin e mishin e tymosur dhe kishte ikur. Njëriu u çua vrinkthi. Iu bë se nuhati erë gjaku. U sul drejt vathës së bagëtive por konstatoi se ato vazhdonin të mërzenin të qeta. Filloi ti numërojë. Dikur i dolën katër kokë më pak. Nisi ti rinumëroj, por, këtë here, i dolën dy kokë më pak. Por kur përfundoi së trinumëruari u bind se nuk i mungonte asnjë. I hapi derën e kthinës, të adoptuar për vathë, dhe, ndërsa bagëtia nisi të dalë drejt grykës së shpellës, duke lëshuar një beeeee…,lodërtare, vazhdoi t’i numëroj për të katërtën herë. E kishte këtë huq, nuk mund të bindej kollaj. Por kur sërish nuk i doli asnjë mungesë, përfundimisht, konkludoi se ariu nuk  kish bërë asnjë dëm.  Edhe mushka ishte atje.  Sapo e pa të zotin u çua në gjunjë, pastaj i dha trupit një vrinkth dhe, kur u gjend në këmbë, nisi të shkundej. Më pas qëndroi e gatëshme që Njeriu t’i vendoste mbi shpinë samarin.

Ai i hoqi barin që bllokonte zilen dhe ajo nisi të tringëllij;Tring-tring-tring… I vuri trastën e tagjisë, pastaj u kthye sërish pranë zjarrit të fikur. Mbi hirin e shpërndarë vuri re gjurmët e putrave të ariut.  Kjo, për të, donte të thoshte se gjithçka kishte qënë zhgjëndër. Atë natë ai kishte patur për mik një Bishë të egër mali. Nuk kishte dyluftuar me të. I kishte dhënë konak, ca zjarrë dhe Bisha kishte kaluar natën e ftohtë të vjeshtës së dytë atje,brenda, ballë për ballë me të. Duke i ndarë i njëjti zjarr, jo bubulak. Po sikur të kishte shtënë mbi të dhe ta kishte vrarë? Por, ku i dihej, nëse e vriste ai apo Bisha atë?! Dhe pse duhej ta vriste me domosdo? Bisha e egër kishte kërkuar një strehë ku të fuste kokën dhe e kish gjetur. Ashtu si edhe ai, apo të tjerë muhaxhirë.Ah, po! Ai ishte gjendur në atë strehë më parë se Bisha dhe, duke qënë kështu, i pati ofruar asaj një cop troll, pak zjarrë, gjithçka  të gjendur brenda torbës e për të cilën Bisha kish patur nevojë të domosdoshme. Ja, kjo kishte qënë e gjitha. E përse duhej të ngrinte dorë kundër saj, atëherë? Hë, ndryshe puna nëse ajo Bishë e egër do ti kërkonte sundim. Atëherë po, ai do të dyluftonte duke mos përfillur as edhe vdekjen e tij.

Doli prej shpelle. Kapi mushkën për mëgojze dhe nisi të zbresë shtegut të thiktë. Atë ditë, pjesën më të madhe të barit të mbledhur e solli në Shpellën e Qyqes. Ishte këputur prej lodhjes. E megjithatë nxorri thikën, preu një berr, e vendosi mbi prush. Pastaj vuri gavetën dhe nisi të gatuaj kaçamak.

Gjyshi Lush tregonte se,dikur një malësor i quajtur Pren Doda, ishte miqësuar aq shumë me një ari bjeshke sa që, kur ky, Prenga, një ditë vere kishte vdekur në bjeshkë, ariu i kishte qëndruar tek koka katër ditënetë duke ulëritur përvajshëm.

Dhe, kur ditën e pestë njerëzia kishin ardhur për me marrë Prengën e vdekur, ariu kishte piskamur rrënqethshëm dhe ishte hedhur në një greminë katërqind metër poshtë.

… Njëriu rrotulloi hellin. Mishi i berit lëngëzoi. Një aromë urindjellëse i’a mikloi nuhatjen. Pastaj i’a mbërtheu sytë grykës së Shpellës së Qyqes dhe mezi priste të vinte  Bisha e egër e malit, ariu.

Berat / 1988[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Facebook Comments

POST A COMMENT.

eleven − 8 =